Η γυναίκα που δέχεται να κυοφορήσει βρέφος το οποίο προορίζεται για άτεκνο ζευγάρι που δεν έχει την δυνατότητα τεκνοποίησης ονομάζεται παρένθετη μητέρα. Η συνδρομή της παρένθετης μητέρας στην διαδικασία τεκνοποίησης άρχεται από την διαπίστωση ότι η μία έτερη γυναίκα αδυνατεί να τεκνοποιήσει λόγω σοβαρών προβλημάτων υγείας που αντιμετωπίζει. Η διαπίστωση αυτή θα πρέπει να βεβαιώνεται με ιατρική γνωμάτευση προκειμένου να ενεργοποιηθεί η διαδικασία τεκνοποίησης μέσω παρένθετης μητέρας. Πλην της προϋπόθεσης της ιατρικής γνωμάτευσης αδυναμίας τεκνοποίησης, θα πρέπει να υπάρχει και η έγγραφη συμφωνία ανάμεσα στο ζευγάρι και στην παρένθετη μητέρα ή στην περίπτωση μονογονεϊκής οικογένειας ανάμεσα στα δύο εμπλεκόμενα μέρη.
Ο Ν. 3305/2005 προβλέπει την Ιατρικώς Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή και θέτει τις τυπικές και ουσιαστικές προϋποθέσεις που πρέπει να συντρέχουν στο πρόσωπο της παρένθετης μητέρας. Στο άρθρο 4 τους ως άνω νόμου ορίζεται ότι ως ηλικία φυσικής ικανότητας αναπαραγωγής νοείται το πεντηκοστό έτος (50) σε περίπτωση που το υποβοηθούμενο πρόσωπο είναι γυναίκα, ήτοι στην περίπτωση τεκνοποίησης μέσω παρένθετης μητέρας.
Επιπροσθέτως, στο άρθρο 13 του ίδιο νόμου προβλέπεται ότι:
a) Η παρένθετη μητρότητα επιτρέπεται υπό τους όρους που προβλέπονται στα άρθρα 1458 Α.Κ και 8 του Ν. 3089/2002.
β) Η γυναίκα που πρόκειται να κυοφορήσει υποβάλλεται στις ιατρικές εξετάσεις του άρθρου 4 και σε ενδελεχή ψυχολογική αξιολόγηση.
γ) Το άρθρο 4 εφαρμόζεται επίσης για τον έλεγχο της υγείας των προσώπων που επιδιώκουν να αποκτήσουν τέκνο.
δ) Η συμφωνία για κυοφορία από τρίτη γυναίκα γίνεται χωρίς οποιοδήποτε αντάλλαγμα. Δεν συνιστά αντάλλαγμα:
i) η καταβολή των δαπανών που απαιτούνται για την επίτευξη της εγκυμοσύνης, την κυοφορία, τον τοκετό και τη λοχεία,
ii) κάθε θετική ζημία της κυοφόρου εξαιτίας αποχής από την εργασία της, καθώς και οι αμοιβές για εξαρτημένη εργασία, τις οποίες στερήθηκε λόγω απουσίας, με σκοπό την επίτευξη της εγκυμοσύνης, την κυοφορία, τον τοκετό και την λοχεία.
Το ύψος των καλυπτόμενων δαπανών και αποζημιώσεων καθορίζεται με απόφαση της αρμόδιας αρχής.
Συνεπώς, η παρένθετη μητέρα δέχεται να κυοφορήσει το έμβρυο αφιλοκερδώς και ανιδιοτελώς, δίχως να αναγνωρίζεται και να γίνεται δεκτή καμία απολύτως αμοιβή στο πρόσωπό της. Εν τούτοις σύμφωνα με την παράγραφο 4 του αρ 13 του νόμου 3305/2005, οι δαπάνες και γενικά όλα τα έξοδα της εξωσωματικής, της παρακολούθησης της εγκυμοσύνης και του τοκετού, οι αμοιβές ιατρών, καθώς και τα δικαστικά έξοδα καλύπτονται από τους βιολογικούς γονείς. Ακόμη υπάρχει η δυνατότητα καταβολής αποζημίωσης για το χρονικό διάστημα που η παρένθετη μητέρα πρέπει να απέχει από την εργασία της.
Εφόσον λοιπόν έχουν προηγηθεί στο σύνολό τους οι απαιτούμενες ιατρικές εξετάσεις και η έγγραφη συμφωνία μεταξύ των εμπλεκόμενων μερών, η γυναίκα η οποία επιθυμεί να γίνει μητέρα πρέπει να λάβει την άδεια του καθ ύλην και κατά τόπου αρμόδιου Δικαστηρίου ώστε η παρένθετη μητέρα να κυοφορήσει το βρέφος της πρώτης. Είναι απαραίτητο η δικαστική άδεια χρονικά να προηγείται της διαδικασίας της κυοφορίας. Η διαδικασία χορήγησης της άδειας πραγματώνεται κατά την εκούσια δικαιοδοσία (αρ. 121 ΕισΝΑκ).
Από εκεί και έπειτα και αναφορικά με την συγγένεια που ιδρύεται, το άρθρο 1464 του ΑΚ ορίζει ότι:
Σε περίπτωση τεχνητής γονιμοποίησης, αν η κυοφορία έγινε από άλλη γυναίκα, υπό τους όρους του άρθρου 1458, μητέρα του τέκνου τεκμαίρεται η γυναίκα στην οποία δόθηκε η σχετική δικαστική άδεια.
Το τεκμήριο αυτό ανατρέπεται, με αγωγή προσβολής της μητρότητας που ασκείται μέσα σε προθεσμία έξι μηνών από τον τοκετό, είτε από την τεκμαιρόμενη μητέρα, είτε από την κυοφόρο γυναίκα, εφόσον αποδειχθεί ότι το τέκνο κατάγεται βιολογικά από την τελευταία. Η προσβολή γίνεται από την δικαιούμενη γυναίκα αυτοπροσώπως ή από ειδικό πληρεξούσιό της ή ύστερα από άδεια του δικαστηρίου, από τον νόμιμο αντιπρόσωπό της.
Με την αμετάκλητη δικαστική απόφαση που δέχεται την αγωγή το τέκνο έχει αναδρομικά από την γέννησή του μητέρα την γυναίκα που το κυοφόρησε.
Παρατίθεται και το άρθρο 1458 του ΑΚ για ολοκληρωμένη και πλήρη ενημέρωση:
Η μεταφορά στο σώμα άλλης γυναίκας γονιμοποιημένων ωαρίων, ξένων προς την ιδίαν, και η κυοφορία από αυτήν επιτρέπεται με δικαστική άδεια που παρέχεται πριν από τη μεταφορά, εφόσον υπάρχει έγγραφη και χωρίς αντάλλαγμα συμφωνία των προσώπων που επιδιώκουν να αποκτήσουν τέκνο και της γυναίκας που θα κυοφορήσει, καθώς και του συζύγου της, αν αυτή είναι έγγαμη. Η δικαστική άδεια παρέχεται ύστερα από αίτηση της γυναίκας που επιθυμεί να αποκτήσει τέκνο, εφ’ όσον αποδεικνύεται ότι αυτή είναι ιατρικώς αδύνατο να κυοφορήσει και ότι η γυναίκα που προσφέρεται να κυοφορήσει είναι, εν όψει της κατάστασης της υγείας της, κατάλληλη για κυοφορία.
Μετά την γέννηση του παιδιού συντάσσεται ληξιαρχική πράξη γέννησης, η οποία θα πρέπει να προσκομιστεί μετά της δικαστικής άδειας που εκδόθηκε στο πρόσωπο της τεκμαιρόμενης μητέρας ενώπιον του αρμόδιου ληξιαρχείου.
Πλην των διατάξεων του Αστικού Κώδικα και του Ν 3305/2005 για την διαδικασία τεκνοποίησης μέσω παρένθετης μητέρας, σημαντική είναι και η διάταξη του άρθρου 799 ΚΠολΔικ σχετικά με το καθ ύλην και κατά τόπον αρμόδιο δικαστήριο το οποίο θα κληθεί να αποφασίσει για την χορήγηση άδειας ή όχι αλλά και το άρθρο 5 του Συντάγματος.
*********
Σημείωση: Η παραπάνω αναφορά των διατάξεων και του σχετικού νομοθετικού πλαισίου είναι ενδεικτική και περιληπτική και αποσκοπεί στη γρήγορη ενημέρωσή σας. Η τυχόν υπαγωγή σας στις παραπάνω διατάξεις και οι προϋποθέσεις αυτής της υπαγωγής αποτελεί αντικείμενο μιας πληρέστερης ανάλυσης για την οποία απαιτείται η συνδρομή και η καθοδήγηση τόσο νομικού συμβούλου όσο και ιατρού. Το παρόν άρθρο δεν αποτελεί νομική συμβουλή και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως τέτοια. Σε περίπτωση που χρειάζεστε συμβουλές για προσωπικές σας ανάγκες, μην διστάσετε να επικοινωνήσετε μαζί μας. Η αναπαραγωγή και η μετάφραση για μη εμπορικούς σκοπούς του παρόντος επιτρέπεται, υπό τον όρο ότι γίνεται αναφορά στην πηγή, ενημερώνεται ο συντάκτης kitoulaw.gr και κοινοποιείται αντίγραφο στην ηλεκτρονική διεύθυνση info@kitoulaw.gr.