Τόσο η αποδοχή όσο και η αποποίηση αποτελούν συνθήκες που καθορίζουν την τύχη του συνόλου της κληρονομιαίας περιουσίας ενός αποβιώσαντος προσώπου. Η μεν αποδοχή αποτελεί δήλωση βούλησης βάσει της οποίας ο μέχρι πρότινος προσωρινός κληρονόμος επεισέρχεται στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την κληρονομιά ως κύριος αυτής, η δε αποποίηση αποτελεί δήλωση βούλησης με την οποία ο προσωρινός κληρονόμος αρνείται να αναλάβει την κυριότητα και συνεπώς την διαχείριση της περιουσίας του θανόντος επειδή κρίνει ότι κάτι τέτοιο θα του ήταν είτε επιζήμιο είτε ασύμφορο.
Βασική διαφορά μεταξύ αποδοχής και αποποίησης είναι ότι η αποποίηση πρέπει να πραγματοποιηθεί εντός αποκλειστικής προθεσμίας τεσσάρων (4) μηνών από την επαγωγή της κληρονομιάς στον κληρονόμο ενώ η αποδοχή μπορεί να συντελεστεί οποτεδήποτε χωρίς χρονικό περιορισμό εκ του νόμου.
Η αποδοχή της κληρονομίας δύναται να είναι ρητή ή σιωπηρή.
Η ρητή αποδοχή κληρονομιάς συνεπάγεται την σύνταξη συμβολαιογραφικού εγγράφου και την καταχώρησή του στο αρμόδιο κτηματολογικό γραφείο ή υποθυκοφυλακείο προκειμένου να συσταθεί σύμφωνα με τον τύπο η κυριότητα επί των ακινήτων της περιουσίας. Κατά το στάδιο όπου έχει συνταχθεί συμβολαιογραφικό έγγραφο όμως δεν έχει γίνει η μεταγραφή του στο αρμόδιο κτηματολογικό γραφείο ή υποθυκοφυλακείο, το πρόσωπο που έχει αποδεχτεί την κληρονομιά έχει μεν αποκτήσει την ιδιότητα του κληρονόμου εν τούτοις δεν έχει αποκτήσει και κυριότητα επάνω στα ακίνητα.
Η σιωπηρή αποδοχή κληρονομιάς συνάγεται από την συμπεριφορά του προσωρινού κληρονόμου και από τις πράξεις ή τις παραλείψεις του πχ εάν ο προσωρινός κληρονόμος προβεί σε αίτηση για έκδοση κληρονομητηρίου ή σε άσκηση διεκδικητικής αγωγής για πράγμα της κληρονομιάς που έχει περιέλθει σε τρίτο πρόσωπο.
Σε περίπτωση παρέλευσης άπρακτης της τετράμηνης προθεσμίας για αποποίηση, γίνεται λόγος για πλασματική αποδοχή κληρονομιάς, αυτό πρακτικά σημαίνει ότι δημιουργείται τεκμήριο υπέρ της αποδοχής της κληρονομιαίας περιουσίας. Προκειμένου να ανατραπεί η αμετάκλητη κατάσταση της αποδοχής της κληρονομιάς που έχει δημιουργηθεί λόγω απώλειας της τετράμηνης προθεσμίας αποποίησης, ο κληρονόμος θα πρέπει να ασκήσει αγωγή ακύρωσης της πλασματικής αποδοχής της κληρονομιαίας περιουσίας εντός εξαμήνου. Για την προαναφερθείσα αγωγή ακύρωσης καθώς και για την πλασματική αποδοχή κληρονομιάς θα αναφερθούμε σε επόμενο σχετικό άρθρο μας.
Νομικά, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, δεν τίθεται προθεσμία για την αποδοχή της κληρονομιάς με συμβολαιογραφικό έγγραφο (δύναται να λάβει χώρα οποτεδήποτε). Φορολογικά, όμως, τίθεται εξάμηνη προθεσμία για την αποδοχή της κληρονομιάς με την υποβολή δήλωσης στην αρμόδια ΔΟΥ, η οποία αρχίζει:
α) εφόσον υπάρχει διαθήκη από τότε που αυτή δημοσιεύθηκε
β) στην περίπτωση που δεν υπάρχει διαθήκη, από τότε που επήλθε ο θάνατος του κληρονομούμενου και αποκτήθηκε η ιδιότητα του προσωρινού κληρονόμου.
Με την εκπνοή της εξάμηνης προθεσμίας και για κάθε μήνα που δεν γίνεται η αποδοχή επιβάλλεται ένα μικρό διοικητικό πρόστιμο από την ΔΟΥ, το οποίο καταβάλλεται όταν και αν γίνει η υποβολή δήλωσης στην ΔΟΥ για σύνταξη συμβολαιογραφικής πράξης αποδοχής κληρονομιάς.
~Αποδοχή κληρονομίας με το ευεργέτημα της απογραφής~
Ο κληρονόμος έχει το δικαίωμα, εντός τεσσάρων μηνών από τότε που έλαβε γνώση της επαγωγής της κληρονομιάς να προβεί σε αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής, περιορίζοντας την ευθύνη του για τις υποχρεώσεις της κληρονομιάς μέχρι το ενεργητικό της, δηλαδή μέχρι τη συνολική αξία της κληρονομίας. Στην ουσία η δυνατότητα αποδοχής της κληρονομιαίας περιουσίας με το ευεργέτημα της απογραφής λειτουργεί σαν προστατευτική ομπρέλα με αποτέλεσμα οι δανειστές του αποβιώσαντος να μην έχουν κανένα δικαίωμα και καμία πρόσβαση στην ατομική περιουσία του κληρονόμου. Η κληρονομιά, αν και περιέρχεται στην κυριότητα του κληρονόμου, διαχωρίζεται από την ατομική του περιουσία και δύναται να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις των δανειστών που διατηρούν αξίωσεις που είχαν γεννηθεί στο πρόσωπο του αποβιώσαντος.
~Η αποποίηση της κληρονομιάς~
Η αποποίηση της κληρονομίας πραγματοποιείται όταν η αποδοχή κρίνεται ασύμφορη ή επιζήμια για τον κληρονόμο. Η αποποίηση αποτελεί δήλωση βούλησης που κατατίθεται στην γραμματεία του αρμόδιου Ειρηνοδικείου (στην περιφέρεια του οποίου δηλαδή είχε την κατοικία του ή την διαμονή του ο κληρονομούμενος κατά το χρόνο του θανάτου του), εντός τεσσάρων μηνών από τότε που ο κληρονόμος έλαβε γνώση της επαγωγής της κληρονομιάς. Σε περίπτωση που ο κληρονομούμενος είχε την τελευταία του κατοικία στην αλλοδαπή ή που ο κληρονόμος έμαθε την επαγωγή όταν έμενε στην αλλοδαπή, η προθεσμία αυτή ανέρχεται στο ένα έτος. Η αποποίηση περιλαμβάνει το σύνολο της κληρονομιάς και δεν μπορεί να περιοριστεί σε μέρος αυτής.
~Η αποποίηση κληρονομιάς από ανήλικο τέκνο~
Η διαδικασία αποποίησης κληρονομιάς με χρέη πρέπει να γίνει, εμπρόθεσμα, από τους γονείς για τα ανήλικα τέκνα τους. Η αποποίηση κληρονομιάς πρέπει να γίνει από τους γονείς, με ειδική άδεια, ήτοι με την έκδοση δικαστικής απόφασης. Η αίτηση για την έκδοση της απόφασης κατατίθεται από τους γονείς του ανηλίκου στην γραμματεία του κατά τόπο αρμόδιου Ειρηνοδικείου, στην περιφέρεια του οποίου κατοικεί ο ανήλικος, με τη διαδικασία της εκουσίας δικαιοδοσίας. Ο ανήλικος που τελεί υπό γονική μέριμνα έχει κατοικία την κατοικία των γονέων του ή του γονέα που ασκεί μόνος του την γονική μέριμνα (άρθρο 56 παράγραφος 1 εδάφιο α ΑΚ).
~Προθεσμία αποποίησης κληρονομιάς όταν πρόκειται για ανήλικο~
Η αποποίηση της κληρονομίας, όπως για τους ενήλικες, έτσι και για τους ανηλίκους, μπορεί και πρέπει επί ποινή ακυρότητας να γίνει μέσα σε αποκλειστική προθεσμία που προβλέπεται στη διάταξη του άρθρου 1847 του Αστικού Κώδικα, η οποία ορίζει ότι η προθεσμία αυτή κατά κανόνα είναι τετράμηνη, με εξαίρεση δύο περιπτώσεις, στις οποίες η προθεσμία είναι ενός έτους και ειδικότερα:
α) αν ο κληρονομούμενος είχε την τελευταία κατοικία του στο εξωτερικό ή
β) αν ο κληρονόμος έμαθε την επαγωγή (δηλαδή έμαθε ότι έγινε κληρονόμος) όταν διέμενε στο εξωτερικό. Συνεπώς, ο ανήλικος μπορεί να προβεί σε αποποίηση εντός 4μηνου κατόπιν σχετικής άδειας που θα λάβει ο νόμιμος εκπρόσωπός του, να αποδεχθεί την κληρονομιά μέσω του ευεργετήματος της απογραφής ή να αποποιηθεί σε προθεσμία εντός ενός έτους από την ενηλικίωσή του.
~Έναρξη προθεσμίας αποποίησης κληρονομιάς~
Σύμφωνα με την διάταξη της παραγράφου 1 του άρθρου 1847 του Αστικού Κώδικα, η προθεσμία αποποίησης κληρονομιάς αρχίζει από τότε που ο κληρονόμος έμαθε την επαγωγή και τον λόγο της, ενώ σε επαγωγή από διαθήκη (αν δηλαδή ο κληρονόμος κληρονομεί δυνάμει διαθήκης) η προθεσμία αρχίζει μετά την δημοσίευση της διαθήκης. Εάν η κληρονομιά επάγεται σε πρόσωπο ανίκανο για δικαιοπραξία, η γνώση της επαγωγής και του λόγου της ελέγχεται στο πρόσωπο του νομίμου αντιπροσώπου. Ειδικότερα, σε περίπτωση ανηλίκου που τελεί υπό γονική μέριμνα το στοιχείο της γνώσης, προκειμένου να αρχίσει να τρέχει η αποκλειστική προθεσμία της αποποίησης, κρίνεται στο πρόσωπο των γονέων του. Δηλαδή, η τετράμηνη προθεσμία ξεκινά από τότε που οι γονείς του ανήλικου έμαθαν ότι το τέκνο τους κατέστη κληρονόμος.
~Παρέλευση άπρακτης της τετράμηνης προθεσμίας~
Αν παρέλθει η τετράμηνη προθεσμία τότε θεωρείται ότι η κληρονομιά έγινε αποδεκτή από τα τέκνα. Αποποίηση κληρονομιάς μετά την παρέλευση της τετράμηνης προθεσμίας είναι άκυρη.
Συμπερασματικά, ο κληρονόμος αφού λάβει γνώση της επαγωγής της κληρονομιαίας περιουσίας σε εκείνον έχει τις εξής δυνατότητες:
α) να αποδεχτεί την κληρονομιά με την σύνταξη συμβολαιογραφικού εγγράφου, να προβεί στην μεταγραφή του στο αρμόδιο κτηματολογικό γραφείο ή υποθυκοφυλακείο και εν συνεχεία να προβεί σε δήλωση κληρονομιάς ενώπιον της αρμόδιας ΔΟΥ
β) να αποδεχτεί την κληρονομιά με το ευεργέτημα της απογραφής εντός 4μηνης προθεσμίας από την επαγωγή
γ) να αποποιηθεί εντός 4μηνης προθεσμίας με δήλωση που κατατίθεται στη γραμματεία του Ειρηνοδικείου στην περιφέρεια του οποίου είχε την κατοικία ή την τελευταία διαμονή του ο αποβιώσας.
*********
Σημείωση: Οι πληροφορίες που περιλαμβάνονται στο παρόν είναι γενικές, περιγραφικές και περιληπτικές και αποσκοπούν στη γρήγορη ενημέρωσή σας σε σχέση με το νομικό καθεστώς της αποποίησης και της αποδοχής της κληρονομιάς. Η τυχόν υπαγωγή σας στις παραπάνω διατάξεις και οι προϋποθέσεις αυτής της υπαγωγής αποτελεί αντικείμενο πληρέστερης ανάλυσης και ενδελεχέστερης μελέτης για την οποία απαιτείται η συνδρομή και η καθοδήγηση νομικού επιστήμονα. Το παρόν άρθρο δεν αποτελεί νομική συμβουλή και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως τέτοια. Σε περίπτωση που χρειάζεστε συμβουλές για προσωπικές σας ανάγκες, μην διστάσετε να επικοινωνήσετε μαζί μας. Η αναπαραγωγή και η μετάφραση για μη εμπορικούς σκοπούς του παρόντος επιτρέπεται, υπό τον όρο ότι γίνεται αναφορά στην πηγή, ενημερώνεται ο συντάκτης kitoulaw.gr και κοινοποιείται αντίγραφο στην ηλεκτρονική διεύθυνση info@kitoulaw.gr.